Mensen handelen of reageren voor een belangrijk deel onder invloed van de concrete omstandigheden waarin ze zich bevinden.
Het is dus de opdracht omstandigheden te creëren die voor veel geluk en weinig lijden zorgen.
Bijvoorbeeld:
Kinderen en jongeren groeien vaak uit tot stabiele volwassenen als ze zich bevinden in een betrouwbare en tamelijk rustige omgeving.
In het secundair onderwijs met aanpassingen voor mensen met autisme, verzorgt men autisme - vriendelijk omstandigheden om de jongeren rust te gunnen. Daardoor krijgen ze de kans om cognitief en emotioneel verregaande resultaten te boeken. Door relatief kleine, maar verstandige aanpassingen aan de omgeving (kleinere klassen, meer structuur en voorspelbaarheid, ondersteuning door een zorgteam) wordt een enorm verschil gerealiseerd.
Het is belangrijk om de leefwereld van mensen zo in te richten dat die zo goed mogelijk in overeenstemming is met de biologische aard van onze soort. Ondanks het feit dat er veel variatie is tussen mensen, zijn er een aantal menselijke universalia die een goede richtlijn opleveren voor de aanpak van maatschappelijke uitdagingen en de inrichting van het sociaal weefsel. Zo draagt, naast het gevoel vrijheid en keuzemogelijkheden te hebben, een behoorlijk niveau van veiligheid duidelijk bij tot het welzijn van de mensen die ervan kunnen genieten.
Ook de veiligheid van onze openbare weg heeft nood aan betere omstandigheden die goed passen bij de aard van de menselijke psychologie. Daarin schieten we schromelijk tekort omdat we de slechte uitgangspositie waarin mensen zich moeten bewegen niet verstandiger aanpakken. De feiten tonen dat toekomstige rampen binnen deze situatie onvermijdelijk zijn. Maar we passen het niet aan.
Ideeën kunnen de realiteit beïnvloeden en veranderen. Ze spelen een rol in de constructie en controle van de wereld. Sterke, waarheidsgetrouwe ideeën vormen de bron van de mogelijkheid tot vooruitgang.
Ik voel de noodzakelijke drive om een idee te produceren, verdedigen/steunen en verspreiden dat zoveel mogelijk goeds tot stand brengt. Ik zoek naar mijn eigen invulling van een ‘praktische ethiek’. Meerwaarde realiseren met overleg, vanuit een duidelijk samenhangende en pragmatische invalhoek. Ik wil de kracht benadrukken van een rationele benadering van de werkelijkheid op onze openbare wegen. Zo wil ik bijdragen aan een rationeel optimisme binnen het maatschappelijke debat.
Mijn voorstel voor het bereiken van significant minder veroorzakers en slachtoffers van verkeersongevallen in de toekomst:
Vanaf 1 januari 2029 (of 2030, …): Verhinder dat op de Europese wegen nog voertuigen ingeschreven kunnen worden zonder vooraf ingebouwd alcohol/drugs - slot. Een deadline dus, omdat gedragsverandering sneller tot mentaliteitsverandering leidt dan omgekeerd.
(Als het Europese parlement en de commissie zich positief willen profileren binnen de globale economie en  geo – politieke situatie: This is your call to never waist a good crisis …)
Als het niet lukt op deze schaal, zoek een coalition of the willing.
Gebruik desnoods directe democratie om het draagvlak voor deze maatregel te onderzoeken en/of van het idee een politiek thema te maken.
We moeten gaan voor ‘dwingende preventie’. Omdat de menselijke psychologische huishouding niet ‘gemaakt’ is voor het gebruik van vlot beschikbare ‘bewustzijns - veranderende middelen’ in omstandigheden die gedomineerd worden door levensgevaarlijke objecten.
Aangevuld met 'herstelgerichte zorg/bestraffing' ( voor als het toch nog fout gaat) kunnen we zo waarden verankeren die onze functionele publieke ruimte veiliger, aangenamer én menselijker maken.
Hier stopt dan eindelijk het dweilen met de kraan open ...
​

Omdat de materiële drager van mijn bewustzijn plots en onverwacht een andere structuur heeft gekregen, ben ik in een identiteitscrisis terechtgekomen.
Een bepaalde mate van onzekerheid is een onvermijdelijk onderdeel van elk levensverhaal. Ik ben wat dat betreft een eerder extreme variant op hetzelfde thema …
De onzekere kant van het leven is me zo bekend geworden dat hij voortdurend een deel van mijn schaduw lijkt te zijn.
In die omstandigheden is een mentaal evenwicht bewaren een constante inspanning. En vormt de voortdurende mogelijkheid van nieuwe hindernissen een grote uitdaging. Zeker omdat de impact van die gebeurtenissen (exponentieel) veel groter is dan vroeger, toen mijn leven nog ‘gemiddeld moeilijk’ was.
Het is dus onwaarschijnlijk moeilijk geworden om me geen zorgen te maken over datgene waar ik geen invloed op heb, omdat die ‘dingen’ in aantal en dominante aanwezigheid zo groot geworden zijn. Dit zijn mijn gedachten die ontstonden als reactie op die harde feiten.
Vanuit een niets anders dan noodzakelijk rationeel optimisme, grijp ik gedreven de onverhoopte/onverwachte voordelen van de pechsituatie aan.
“Dan doen we het zo”
Concreet: elk ‘afzonderlijk’ moment maak ik ongeveer de volgende ‘afgestemde’ redenering:
“Ok, op dit moment word ik weer geconfronteerd met een onverwachte, moeilijke, uitdagende samenloop van omstandigheden. Het overkomt me en het is lastig. Wat is op dit moment de kortste weg naar een aanvaardbare, hanteerbare reactie die ook nog emotioneel draaglijk is? Aangenaam zal het niet snel worden, dus hoe ga ik best te werk om mijn leed te verzachten en al ‘doende’ toch ‘een soort van’ genietbare voldoening te bereiken?”
De omvang van de mentale inspanning die deze aanpak vereist, is moeilijk te benoemen. En alleen bereikbaar met de inzet van grote hoeveelheden energie. Die energie moet dan wel beschikbaar zijn. Geen makkelijke voorwaarde. Daarom werk ik elke dag hard aan mijn basisconditie door traag te duurlopen, geen alcohol te drinken, veel prikkelarme rustpauzes in te lassen, mijn zinvol werk deeltijds uit te oefenen, vroeg te vertrekken op feestjes en er een heel aantal te missen, zoveel mogelijk ‘momenten om naar uit te kijken’ in te plannen met behulp van een verstandige timing,    …
Om dat te kunnen bereiken, is extra externe steun nodig. Gelukkig heb ik die gevonden tussen de realisaties van onze welvaart. De medische technologie redde mijn leven en de goed uitgewerkte therapeutische begeleiding blijkt bereikbaar. Welvaart is dus zeker van belang bij de zoektocht naar welzijn.
Ik heb de kans om een duurzame onthechting van het onvermijdbare te realiseren. Mijn beperkingen hoeven niet in de weg te staan van een zinvol leven. Dat is een gigantische motivatie om er iets van te maken en de onvermijdelijke onzekerheden, tekorten, onvolmaaktheden te aanvaarden.
 
“Ik probeer geen problemen te maken waar er geen zijn. En problemen die er zijn, niet groter te maken dan strikt noodzakelijk.”
 
… is een uitspraak die goed omschrijft met welke methode ik sterk aanklampende moeilijkheden benader.
Vaak komt het erop aan om onheil te aanvaarden zonder ervoor te capituleren. Ik organiseer zo efficiënt mogelijk  een trots geweldloos verzet tegen het onvermijdelijke. Concrete voorbeelden:
Ik reageerde de afgelopen jaren op de aankondiging van nieuwe chirurgische ingrepen met het sterk aanscherpen van mijn basisconditie. Door veel te zwemmen, stappen, kinésitherapie oefeningen nauwgezet uit te voeren … Ik kon namelijk heel goed inschatten hoe groot de terugval zou aanvoelen en hoeveel energie het herstel zou vereisen. Dus ik bereidde het voor als was het een topsportprestatie. Wat het eigenlijk telkens ook was.
 
Voor de omgang met moeilijke emoties ontwikkelde ik een methode: planmatig onnozel doen, streng prioriteiten bepalen en leven in de bubbel van het hier en nu. Al mijn energie ging naar heel concrete doelstellingen (me terug zelf wassen, uit de rolstoel komen, weer ongemixed eten binnenkrijgen, …), al de rest relativeerde ik met kwinkslagen en ik leefde van uur tot uur.
 
Het meeste schrik heb ik om ‘voor niets zo hard gevochten te hebben’ omdat onze welvaart en veiligheid bedreigd lijkt te worden door klimaatopwarming. De rampscenario’s zijn niet ver te zoeken. Ik reageer door mijn piekeren te counteren door vast te stellen dat het grotendeels ‘beyond my control’ is. En waar ik wel een bijdrage kan leveren laat ik het niet. Dat helpt maar geruststelling bereik ik niet. Toch moet ik een manier zoeken om het los te laten want zelf mentaal wankelen erdoor maakt geen verschil, tenzij op een negatieve manier voor mezelf. Mijn streven naar een gezonde onverstoorbaarheid (die ik hard nodig heb en uit noodzaak heb leren hanteren) kent hierin zijn grootste uitdaging. Ik trek me op aan de overtuiging dat we rijk genoeg zijn, genoeg wetenschappelijke en technologische kennis hebben om het fenomeen uiteindelijk op een aanvaardbare manier te beïnvloeden.
 
De meeste woede voel ik ten opzichte van mensen die naar mijn mening onverstandig en gevaarlijk gedrag vertonen in het verkeer. Dat kan ik nauwelijks relativeren omwille van mijn situatie. Vaak maak ik me boos en zwaai met mijn armen naar die weggebruikers. Tot ergernis van mijn kinderen. Hierin onverstoorbaar worden lukt me nog steeds vaker niet dan wel. Ondanks mijn besef dat ik er geen invloed op kan uitoefenen.
 
 
Ik doe tijdens de complexe revalidatie na een ‘banaal’ maar extreem ongeval aan ‘cognitive distancing’ door te schrijven. Ik gebruik ‘taal tegen de beperking’ en maakte een lijst met ‘geijkte uitspraken’. Zo tracht ik om mijn aanpak de kenmerken van een methode te geven. Die lijst vormt het slot van mijn boek over de situatie (‘Tussen hoop en hersenletsel’) en hier volgt één van die vaste verwoordingen:
 
“De overtuiging hanteren dat omgaan met en aanpakken van veel problemen moeilijk maar mogelijk is. Net zoals het bereiken van complexe doelstellingen. Niet alleen voor ‘bijzondere’ mensen zoals topsporters, grote leiders, kunstenaars, … Het is ook haalbaar voor de ‘gemiddelde’, ‘gewone’ mens. Mentale weerbaarheid is ‘sluimerend’, ‘inherent’ aanwezig in elk van ons. Het maakt deel uit van onze psychologische architectuur die ‘zetelt’ in onze hersenen. De mate waarin dit effectief naar buitenkomt, hangt af van de omstandigheden en omgevingsfactoren waarin je als individu functioneert, in combinatie met de aard van je temperament en karakter. Aan je persoonlijkheid kan je deels werken als je het met overleg aanpakt. Die mogelijkheid is haalbaar en relevant.”
 

Zelfs als de wetenschap zou aantonen dat de individuele vrije wil een volstrekte illusie is, dan nog is een reactie authentiek van mezelf. Aangedreven en gestuurd door mijn specifieke hormonale, neurologische en genetische huishouding in interactie met mijn concrete omstandigheden. En indien die reactie niet zozeer door mijn vrije keuze wordt bepaald, dan toch door mijn eigenste samenstelling van karakter, temperament en hechting met mijn onmiddellijke omgeving. Variatie binnen een soort is een belangrijk aspect van evolutie en natuurlijke selectie. En hoewel die variatie klein en niet inhoudelijk zelfbepaald is, zorgt ze ervoor dat mijn omgang met de situatie exclusief de mijne is.
Anders geformuleerd: als we het bestaan van een persoonlijke ‘vrije’ wil niet langer logisch en wetenschappelijk kunnen onderbouwen, dan sluit dat het bestaan nog niet uit van een (bewust) oplossingsgerichte, collectieve wil. Het is de basis van de wetenschappelijke methode, die drijft op peer review.
Het geeft bovendien de ruimte om aan verstandige en moreel hoogstaande politieke besluitvoering te doen. Zo hebben we de oplossingsgerichte collectieve wil, om geopolitieke actie te ondernemen als Europese gemeenschap.
Zo is de verbetering van onze verkeersveiligheid is zeker mogelijk, maar kan ze niet zonder gerichte acties worden gerealiseerd.

Ze is afhankelijk van een uitzonderlijk goede samenloop van omstandigheden. Die samenloop kunnen we bewerken: we hebben de nodige veranderingen van morele en culturele normen beter in de hand dan we nu denken of realiseren.
Door 'dwingende preventie' aangevuld met 'herstelgerichte zorg/bestraffing' kunnen we waarden verankeren die onze functionele publieke ruimte veiliger, aangenamer én menselijker maken.
Morele betrokkenheid lijkt vaak onvermijdelijk op steekvlam beleid. Persoonlijke, moreel instinctieve reacties leiden zelden tot betekenisvolle gedragsverandering/ verbetering op langere termijn.
Maar als we betrokkenheid als samenwerking zien, die vanuit ‘individueel niet – weten’ een gematigde geldingsdrang hanteert, dan spreken we over een heel anders gerichte en veel sterkere, redelijk stuurbare wil. Dichter bij ‘een soort van’ vrijheid kunnen we niet komen.

Op zoek naar de avant garde van de morele vooruitgang dus: in de zorg, het vrijwilligerswerk, de evidence – based therapie, het effectief altruïsme, in het onderwijs, de diplomatie, de (lokale) politiek, bij technologie ontwikkelaars, bij lotgenotengroep -  werkingen, bij herstelbemiddelaars, bij middenveld organisaties, bij activisten, in onze cultuursector, in  verband met onze openbare ruimte.
Concrete toepassing:
Het grote aantal verkeersslachtoffers is een pervers neveneffect van ons gebruik van de ‘openbare weg’ als louter instrument.
Er zijn enorm veel verkeersslachtoffers en een ongeval overleven heeft vaak minstens even complexe, moeilijke en negatieve gevolgen dan sterven in het verkeer. Het leed is groot en duurt (levens)lang. Ik ben zelf een persoon in deze situatie.
Mijn centrale argument gaat als volgt: De systemische ontmenselijking van alle andere weggebruikers is de dieperliggende oorzaak van dit morele debacle. Machinale dehumanisering op grote schaal verankert doodslag al decennia in onze openbare ruimte. Als we er nu niets aan doen zal deze rampzalige ‘Value Lock - In’ nog eeuwen standhouden.

De openbare weg krijgt in onze samenleving te weinig intrinsieke waarde. Dat kunnen we als samenleving gericht veranderen.
Mensen zullen onvoldoende vanuit morele overtuiging hun gedrag in het verkeer aanpassen. We moeten dus een verplichte gedragsverandering realiseren. Achteraf zal het morele argument ‘we moeten de zwakkere weggebruikers altijd optimaal beschermen’ vanzelf ingang vinden. Want gedragsverandering verandert overtuigingen meer dan dat overtuigingen ons gedrag veranderen. En het is nooit te laat voor gedragsverandering.

Geheel tegen mijn eigen vrijgevochten temperament in, pleit ik dus voor verregaande vrijheidsbeperking in het verkeer door slimme technologie.
Vrijheidsgevoelens uit handen geven aan slimme systemen.
Elke sterke weggebruiker heeft de morele plicht om dit te aanvaarden, los van het feit dat zwakke weggebruikers ook moeten opletten.

We hebben vandaag de unieke kans, door de huidige revoluties op vlak van Artificial General Intelligence, om betere morele normen en systemen voor rest van de toekomst te verankeren. Zodat er nooit meer zoveel vermijdbaar leed ontstaat in ons verkeer.
 
Het is een druppel op een hete plaat, maar ikzelf ben alleszins bereid om vrijheidsgevoelens op te geven voor de veiligheid van andere weggebruikers. Ik zal blijven gaan en staan waar ik wil, maar zal aanvaarden dat me dat onmogelijk wordt gemaakt als ik niet nuchter ben. Ook de controle over mijn eigen snelheid wil ik uit handen geven aan dwingende preventie, opgelegd door een democratisch verkozen wetgever.

Ik pleit dus voor een rationeel waardenkader dat ook pragmatisch is. Vanuit het schadebeginsel verdedig ik met mijn voorstel een negatieve invulling van het vrijheidsbegrip in verkeerssituaties. Vanuit het positief ingevulde beginsel ‘wederkerige veiligheid’ dicteert mijn visie bepaalde plichten en verantwoordelijkheden van elke persoon die een zich op de openbare weg begeeft met een zelf bestuurd, gemotoriseerd voertuig.
Dit is mogelijk als we de collectieve, pragmatische en moreel gedreven vrije wil erkennen en inzetten.

De openbare weg leent zich heel moeilijk tot morele vooruitgang door een ongelukkige samenloop van omstandigheden.
De wegen zijn onvermijdelijk enkel functioneel, waardoor ze in onze beleving geen waarde op zich hebben. Alles erop en errond voelt dus als een hindernis. Ook mensen, de zwakke weggebruikers eerst. Want die zijn traag.
Bovendien is er veel afstand tijdens en door het passeren. Dus is er geen ruimte/tijd om zich te verplaatsen in de rush van de ander.
Een ongemakkelijk feit.
De gehanteerde normen kunnen verbeteren door sensibilisering en repressie, maar niet duurzaam. Terugvalscenario's zijn dagelijkse kost. Meestal zijn de gevolgen zwaar en levensbepalend.
Daarom moeten we durven zeggen dat 'dwingende preventie' de enige mogelijke manier is om leed in het verkeer permanent, betekenisvol te verminderen.
Wat die preventie moet inhouden is het onderwerp van maatschappelijke dialoog en democratische besluitvorming. Maar ze niet op de agenda plaatsen, is niet langer een optie. Hopelijk komt die dialoog er nu echt. Want verkeersveiligheid is een groot maar verwaarloosd probleem waar wèl haalbare oplossingen voor zijn.
Daar wil ik vanuit ervaringsdeskundige en moraalwetenschappelijke inzichten aan bijdragen. Ik voel tijdsdruk hierover ...

 De jeugd werd wakker. Het was pas 2099 geworden, het vuurwerk sputterde alsnog sprankeltjes. ‘Gaat dat hier nog lang duren dat jong zijn?’ dacht Prosphère. Hij was nog moe.
Hij sliep duidelijk minder goed sinds de volgende generatie met rijbewijzen zwaaide. Toch al twee jaar en oneffen lang, in zijn geval. Hij droomde van vrijheidsbeperking. Het was tot een soort van totalitaire geweldfantasie gekomen: ‘Op straffe van repressie wordt alle in Europa actieve auto - industrie verplicht van bij de productie alcoholsloten te installeren op alle gemotoriseerde voertuigen. Anders worden ze manu militare een voor én een achterwiel uitgevezen.’ Er zijn onredelijkere dingen in het leven …
Prosphère dronk koffie en herpakte zich,
‘Alle zotheid in een mopje: hoe lang blijft het wachten op het eerste automerk dat het alcoholslot in promo zet, een reclamecampagne richt op ouders met rijpe tieners en deze gratis optie als een lokaas inzet?’ Het zal de mentaliteitswijziging betekenisvol versnellen …
Want onuitgeslapen opstaan, is ook een beperking. Net als heel dringend moeten plassen.
 
 
 

De verbetering van onze verkeersveiligheid is zeker mogelijk, maar kan niet zonder gerichte acties worden gerealiseerd.
Ze is afhankelijk van een uitzonderlijk goede samenloop van omstandigheden. Die samenloop kunnen we bewerken: we hebben de nodige veranderingen van morele en culturele normen beter in de hand dan we nu denken of realiseren.
Door 'dwingende preventie' aangevuld met 'herstelgerichte zorg/bestraffing' kunnen we waarden verankeren die onze functionele publieke ruimte veiliger, aangenamer én menselijker maken.
Please, please, please, laat ons krijgen wat we écht willen deze keer. Het momentum is aanwezig ...