De vrije wil bestaat: Ze is oplossingsgerichte samenwerking.

Zelfs als de wetenschap zou aantonen dat de individuele vrije wil een volstrekte illusie is, dan nog is een reactie authentiek van mezelf. Aangedreven en gestuurd door mijn specifieke hormonale, neurologische en genetische huishouding in interactie met mijn concrete omstandigheden. En indien die reactie niet zozeer door mijn vrije keuze wordt bepaald, dan toch door mijn eigenste samenstelling van karakter, temperament en hechting met mijn onmiddellijke omgeving. Variatie binnen een soort is een belangrijk aspect van evolutie en natuurlijke selectie. En hoewel die variatie klein en niet inhoudelijk zelfbepaald is, zorgt ze ervoor dat mijn omgang met de situatie exclusief de mijne is.
Anders geformuleerd: als we het bestaan van een persoonlijke ‘vrije’ wil niet langer logisch en wetenschappelijk kunnen onderbouwen, dan sluit dat het bestaan nog niet uit van een (bewust) oplossingsgerichte, collectieve wil. Het is de basis van de wetenschappelijke methode, die drijft op peer review.
Het geeft bovendien de ruimte om aan verstandige en moreel hoogstaande politieke besluitvoering te doen. Zo hebben we de oplossingsgerichte collectieve wil, om geopolitieke actie te ondernemen als Europese gemeenschap.
Zo is de verbetering van onze verkeersveiligheid is zeker mogelijk, maar kan ze niet zonder gerichte acties worden gerealiseerd.

Ze is afhankelijk van een uitzonderlijk goede samenloop van omstandigheden. Die samenloop kunnen we bewerken: we hebben de nodige veranderingen van morele en culturele normen beter in de hand dan we nu denken of realiseren.
Door 'dwingende preventie' aangevuld met 'herstelgerichte zorg/bestraffing' kunnen we waarden verankeren die onze functionele publieke ruimte veiliger, aangenamer én menselijker maken.
Morele betrokkenheid lijkt vaak onvermijdelijk op steekvlam beleid. Persoonlijke, moreel instinctieve reacties leiden zelden tot betekenisvolle gedragsverandering/ verbetering op langere termijn.
Maar als we betrokkenheid als samenwerking zien, die vanuit ‘individueel niet – weten’ een gematigde geldingsdrang hanteert, dan spreken we over een heel anders gerichte en veel sterkere, redelijk stuurbare wil. Dichter bij ‘een soort van’ vrijheid kunnen we niet komen.

Op zoek naar de avant garde van de morele vooruitgang dus: in de zorg, het vrijwilligerswerk, de evidence – based therapie, het effectief altruïsme, in het onderwijs, de diplomatie, de (lokale) politiek, bij technologie ontwikkelaars, bij lotgenotengroep -  werkingen, bij herstelbemiddelaars, bij middenveld organisaties, bij activisten, in onze cultuursector, in  verband met onze openbare ruimte.
Concrete toepassing:
Het grote aantal verkeersslachtoffers is een pervers neveneffect van ons gebruik van de ‘openbare weg’ als louter instrument.
Er zijn enorm veel verkeersslachtoffers en een ongeval overleven heeft vaak minstens even complexe, moeilijke en negatieve gevolgen dan sterven in het verkeer. Het leed is groot en duurt (levens)lang. Ik ben zelf een persoon in deze situatie.
Mijn centrale argument gaat als volgt: De systemische ontmenselijking van alle andere weggebruikers is de dieperliggende oorzaak van dit morele debacle. Machinale dehumanisering op grote schaal verankert doodslag al decennia in onze openbare ruimte. Als we er nu niets aan doen zal deze rampzalige ‘Value Lock - In’ nog eeuwen standhouden.

De openbare weg krijgt in onze samenleving te weinig intrinsieke waarde. Dat kunnen we als samenleving gericht veranderen.
Mensen zullen onvoldoende vanuit morele overtuiging hun gedrag in het verkeer aanpassen. We moeten dus een verplichte gedragsverandering realiseren. Achteraf zal het morele argument ‘we moeten de zwakkere weggebruikers altijd optimaal beschermen’ vanzelf ingang vinden. Want gedragsverandering verandert overtuigingen meer dan dat overtuigingen ons gedrag veranderen. En het is nooit te laat voor gedragsverandering.

Geheel tegen mijn eigen vrijgevochten temperament in, pleit ik dus voor verregaande vrijheidsbeperking in het verkeer door slimme technologie.
Vrijheidsgevoelens uit handen geven aan slimme systemen.
Elke sterke weggebruiker heeft de morele plicht om dit te aanvaarden, los van het feit dat zwakke weggebruikers ook moeten opletten.

We hebben vandaag de unieke kans, door de huidige revoluties op vlak van Artificial General Intelligence, om betere morele normen en systemen voor rest van de toekomst te verankeren. Zodat er nooit meer zoveel vermijdbaar leed ontstaat in ons verkeer.
 
Het is een druppel op een hete plaat, maar ikzelf ben alleszins bereid om vrijheidsgevoelens op te geven voor de veiligheid van andere weggebruikers. Ik zal blijven gaan en staan waar ik wil, maar zal aanvaarden dat me dat onmogelijk wordt gemaakt als ik niet nuchter ben. Ook de controle over mijn eigen snelheid wil ik uit handen geven aan dwingende preventie, opgelegd door een democratisch verkozen wetgever.

Ik pleit dus voor een rationeel waardenkader dat ook pragmatisch is. Vanuit het schadebeginsel verdedig ik met mijn voorstel een negatieve invulling van het vrijheidsbegrip in verkeerssituaties. Vanuit het positief ingevulde beginsel ‘wederkerige veiligheid’ dicteert mijn visie bepaalde plichten en verantwoordelijkheden van elke persoon die een zich op de openbare weg begeeft met een zelf bestuurd, gemotoriseerd voertuig.
Dit is mogelijk als we de collectieve, pragmatische en moreel gedreven vrije wil erkennen en inzetten.